Hozirgi vaqtda dunyoda yangi bir fojia ssenariysi rivojlanmoqda. Bu voqealar ko’pchilikka dahshatli filmlarni eslatib yubordi: yangi halokatli epidemiya va u bilan bog’liq ko’plab mish-mishlar tarqalmoqda. G’arbiy Afrika sohillari yaqinidagi kruiz kemasida uch kishi vafot etganidan so’ng, ikki kishida hantavirus infeksiyasi rasman tasdiqlandi.
Laynerdagi vaziyat: Aprel oyidagi voqealar xronologiyasi
Hammasi 2026-yilning 1-aprelida, «Hondius» layneri Argentinaning Ushvaya portidan yo’lga chiqqanida boshlandi. Bu Janubiy Atlantika va Antarktika yaqinidagi orollar orqali Afrikaga yo’nalgan qimmatbaho qutb kruizi edi. Kemada 20 ta davlatdan kelgan 150 ga yaqin yo’lovchi va ekipaj a’zolari bor edi.
- 6-aprel: Niderlandiyalik keksaroq yo’lovchida grippga o’xshash ilk alomatlar (yuqori harorat, holsizlik, nafas qisishi) paydo bo’ldi.
- 11-aprel: Ushbu erkak kema bortida vafot etdi. Ko’p o’tmay uning rafiqasi ham xuddi shunday alomatlar bilan kasallandi.
- 26-aprel: Ayol Yoxannesburgdagi shifoxonada vafot etdi.
- 2-may: Germaniyalik yana bir yo’lovchi vafot etdi.
Mutaxassislar vafot etganlarning o’lim sababini o’rganib, bu hantavirusning kamyob turi — Andes (And) virusi ekanligini aniqlashdi.
Andes virusi nima va u qanchalik xavfli?
Hantaviruslarning 50 ga yaqin turi mavjud bo’lib, ular odatda kemiruvchilardan yuqadi. Biroq, Andes shtammi Janubiy Amerikada (asosan Argentina va Chilida) tarqalgan bo’lib, uning o’ziga xosligi shundaki, u odamdan odamga yuqishi mumkin bo’lgan yagona hantavirus turidir.
Ushbu virusning xavfli jihatlari:
- O’lim darajasi: Kasallanganlarning har uchinchisi yoki hatto har ikkinchisi (38% dan 50% gacha) vafot etishi mumkin.
- Yuqish yo’li: Yaqin muloqot orqali (bir xonada yashash, umumiy idishlardan foydalanish) yuqadi.
- Ta’sir mexanizmi: Virus qon tomirlarining inner qatlamiga hujum qiladi, natijada o’pkada shish paydo bo’ladi va arterial bosim keskin tushib ketadi.
Laynerning keyingi taqdiri
Kasallik tarqalishi xavfi tufayli ko’plab davlatlar «Hondius» laynerini qabul qilishdan bosh tortdi. Kabo-Verde hukumati o’z sog’liqni saqlash tizimi bu virusga dosh berolmasligini aytib, kemaning portga kirishiga ruxsat bermadi. Hozirda layner Ispaniyaning Tenerife orolidagi Granadilla portiga yo’l olgan. Ispaniya hukumati yo’lovchilarga yordam berishga qaror qildi, biroq yo’lovchilar qat’iy nazorat ostida bo’ladi:
- Simptomlari borlar karantinga olinadi.
- Sog’lom yo’lovchilar maxsus reyslar bilan o’z mamlakatlariga qaytariladi.
- Ispaniya fuqarolari Madridga harbiy samolyotda yetkazilib, 45 kunlik kuzatuv ostiga olinadi.
Global pandemiya kutilmoqdami?
Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti (JSST) va taniqli virusologlar, jumladan Konstantin Chumakov, vahimaga o’rin yo’qligini ta’kidlamoqda. Buning bir necha sabablari bor:
- Yuqumlilik darajasi: Hantavirus kovid kabi faol tarqalmaydi. Agar kovidda bir bemor 3 kishini zararlagan bo’lsa, Andes shtammida bu ko’rsatkich 1 tadan kam.
- Nazorat: Hozirda sog’liqni saqlash tizimlari kovid tajribasidan so’ng bunday holatlarga tezroq reaksiya bermoqda.
- Tabiiy cheklov: Virus asosan yopiq va tor joylarda (masalan, kema kabinalarida) uzoq vaqt birga bo’lganlar orasida yuqadi.
Tarix va profilaktika
Hantaviruslar fanga 20-asr o’rtalaridan beri ma’lum (Koreyadagi Xantan daryosi nomidan olingan). Rossiyada uning «Puumala» turi uchraydi, biroq unda o’lim darajasi 1% dan oshmaydi. AQShda esa 1993-yilda «Sin Nombre» shtammi tufayli yirik epidemiya kuzatilgan edi.
Hozirda Andes shtammiga qarshi maxsus vaksina yoki dori mavjud emas. Shifokorlar faqat organizmga virusni yengishda yordam beruvchi quvvatlovchi terapiya (masalan, IVL apparatlari) qo’llashadi. 2024-yilda AQShda yangi vaksina hayvonlarda muvaffaqiyatli sinovdan o’tgan bo’lsa-da, ommaviy qo’llanilishigacha hali vaqt bor.
Xulosa
«Hondius» layneridagi voqea — bu mahalliy darajadagi fojia bo’lib, u kovid kabi global lokdaunlarga sabab bo’lishi kutilmayapti. Virusning inkubatsion davri 6 haftagacha davom etishini hisobga olsak, iyul oyigacha yangi holatlar aniqlanishi mumkin. Biroq mutaxassislar vaziyat nazorat ostida ekanligiga ishonch bildirishmoqda. Eng muhimi — shaxsiy gigiyenaga rioya qilish va kemiruvchilar ko’p bo’lishi mumkin bo’lgan joylarda (ayniqsa Janubiy Amerikada) ehtiyotkor bo’lishdir.
