Qandli diabetni aniqlash va davolash jarayonini to’g’ri boshqarish shubhasiz hayot sifatini va inson salomatligini yaqindan ta’sir qiladi va faqat muntazam kuzatuv va tegishli davolash usullarini aniqlash orqali amalga oshiriladi.
Jahon Sog’liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko’ra, 2017 yilda dunyoda 425 million diabetli kattalar bor edi. Bu raqam 2040 yilda 640 millionga yetishi taxmin qilinmoqda. Mamlakatimizda 8 milliondan ortiq kattalar diabet bilan kasallangan, yana shunchasi diabet uchun xavf guruhiga kiradi, 20 mingga yaqin bolalarda ham diabet mavjud. Eng ko’p diabet uchraydigan hudud Sharqiy Anadulu viloyati, eng kam diabet uchraydigan hudud esa Qora dengiz viloyatidir.
ICHKI KASALLIKLAR KLINIKASI
2-turdagi qandli diabetning rivojlanishi va nazoratida parhez juda muhim omil bo’lib, ayniqsa to’g’ri ovqatlanish odatlari bilan asoratlarning oldini olish mumkin.
- 1-turdagi qandli diabetni oldini olish choralari muvaffaqiyatsiz bo’lsa-da, semizlikka qarshi kurash,
- 2-turdagi qandli diabetning rivojlanishida muhim rol o’ynaydi.
Shu nuqtai nazardan, ayniqsa xavf guruhidagi oilalarning turmush tarzini o’zgartirishi juda muhim bo’lib ko’rinadi.To’g’ri parhez va muntazam jismoniy mashqlar bilan umrbod davom etadigan kasallikning paydo bo’lishining oldini olish yoki paydo bo’lgan kasallikning asoratlaridan himoya qilish umid beruvchidir. Shu sababli, biz tolali, glikemik indeksi past oziq-ovqatlarni, butun donli mahsulotlarni, ayniqsa oq go’sht iste’molini qo’llab-quvvatlaymiz.
Kam-kamdan, tez-tez ovqatlanish, ovqatlanishda uglevod-oqsil nisbatini saqlash ham diabetning rivojlanishi va vazn nazorati uchun muhimdir. Muntazam jismoniy mashqlar ham diabetning rivojlanishi va nazorati bilan birga yurak-qon tomir kasalliklari xavfini sezilarli darajada kamaytiradi.
Diabet uchun eng muhim nuqtalardan biri, diabetiklarining qariyb yarmi o’z kasalliklaridan bexabar ekanligidir. Shu sababli, og’iz qurishi, ko’p suv ichish, tez-tez siyish, kechasi siyish va vazn yo’qotish, surunkali holsizlik va tez-tez shamollash kabi alomatlarda dastlab shubhalanish juda muhimdir. To’g’ri tashxisdan so’ng, shaxsning qo’shimcha kasalligi bor-yo’qligini tekshirish, to’g’ri ovqatlanish va jismoniy mashqlar dasturi bilan kasallikning bosqichiga qarab dori-darmonlarni tayinlash zarur.
Maqsad qondagi yuqori shakar miqdori organlarga zarar yetkazishining va uzoq muddatda yuzaga kelishi mumkin bo’lgan boshqa sog’liq muammolarining oldini olish, diabetga bog’liq paydo bo’lgan qo’shimcha muammo bo’lsa, uning rivojlanishini to’xtatish va/yoki uni qaytarishni ta’minlashdir.
Agar diabet yaxshi nazorat qilinmasa va davolanmasa, u tananing barcha organlarida, ayniqsa yurak, ko’zlar va buyraklarda zararga olib kelishi mumkin, bemorlarda qo’shimcha kasalliklar va sog’liq muammolari rivojlanadi. Shu nuqtai nazardan, diabet tashxisidan so’ng to’g’ri davolashni boshlash juda muhimdir. Diabetni davolashda og’iz orqali qabul qilinadigan shakar dori-darmonlari va insulindan foydalanamiz.
Har bir bemorning parhezi, jismoniy mashqlar dasturi va davolashi o’ziga xos bo’lib, xalq orasida keng tarqalgan insulin terapiyasining zararli va qaramlik keltirishi haqidagi fikr noto’g’ri. Insulin terapiyasi ko’pincha qondagi shakar miqdorini tez nazorat qilishni ta’minlab, uzoq muddatli yuqori shakar miqdorining organlarga zarar yetkazishining oldini oladi. Insulin terapiyasi bilan maqsadli qiymatlarga erishilganda, uni kamaytirish, to’xtatish, og’iz orqali qabul qilinadigan dori-darmonlarga o’tish mumkin.
.jpg)
Diabetik bemorni kuzatishda shifokor tavsiya qilganidek, parhez va jismoniy mashqlar bilan qo’llab-quvvatlanadigan dori terapiyasidan tashqari, uyda qondagi shakar miqdorini kuzatish, ko’z (diabetik retinopatiya), yurak (kardiofunktsiyalar, koronar arter kasalligi, yurak yetishmovchiligi, birga kelgan gipertoniya), buyrak (mikroalbuminuriya, buyrak funktsiya testlari) va nevrologik (diabetik neyropatiya) jihatdan kuzatuvlar olib borish, oyoq salomatligi jihatidan hushyor bo’lish zarur. Bundan tashqari, diabetik bemorlar infeksiyaga ko’proq moyil bo’lganligi sababli, yiliga bir marta grippga qarshi emlash tavsiya etiladi. Bemorning o’zi qondagi shakar miqdorini kuzatib, diabet jarayonining yaxshi ketayotganini o’ylashi katta xato.
Diabetda asosiy narsa bemorning klinik mutaxassis tomonidan kuzatib borilishi va tekshiruvlarining muntazam o’tkazilishidir. Bu jarayonda shaxsning ovqatlanish tartibini va jismoniy mashqlar dasturini kundalik hayotining bir qismiga aylantirishi davolash muvaffaqiyati uchun juda muhimdir.
