Antibiotiklar bakterial infeksiyalarni davolash uchun ishlatiladigan dori turidir. Bakterial infeksiyalarni yo’q qilishda muhim ta’sirga ega, ammo ba’zan jiddiy nojo’ya ta’sirlarga olib kelishi mumkin. Antibiotiklar shu bilan birga ichakda yashovchi trillionlab bakteriyalar va boshqa jonivorlarga ham salbiy ta’sir ko’rsatadi.
Ichak mikrobiotasi og’irligi 2 kg ga yetishi mumkin bo’lgan trillionlab bakteriyalardan tashkil topgan, ahamiyati yangi kashf etilgan bir a’zodir. Sevimli a’zomiz mikrobiota; saratondan qon tomirlarining qotishigacha, semizlikdan diabetga va allergiyalargacha son-sanoqsiz kasalliklarning paydo bo’lishi bilan bog’liqdir. Hayot sifati va butun salomatligimiz uchun unga yaxshi g’amxo’rlik qilishimiz shart. Mikrobiota tug’ilish paytida bizda bo’lmagan a’zo, uch yoshgacha katta hajmda rivojlanadi, sekin-asta rivojlanishda davom etadi. Ammo, ayniqsa kichik yoshlarda, ko’p antibiotik ishlatish; ichak mikrobiotasi ichidagi bakteriya miqdorini va turlarini katta miqdorda o’zgartiradi. Bu esa ikki yilgacha uzun muddat ichaklarimizning to’g’ri ishlamasligiga sabab bo’ladi. Bu holatga duch kelmaslik uchun qilishimiz kerak bo’lgan choralar;
Davolash paytida va undan keyin probiotik qabul qiling
Antibiotik davolash paytida probiotik qabul qilish diareya xavfini kamaytirishi va antibiotikdan kelib chiqqan ichak shikastlanishini tiklashga yordam berishi mumkin.
Fermentlangan (achitilgan) ovqatlar iste’mol qiling
Fermentlangan ovqatlar antibiotiklardan keyin ichak mikrobiotasini sog’lom holatga keltirishga yordam beradigan Laktobatsillus kabi sog’lom bakteriya turlarini o’z ichiga oladi. Fermentlangan ovqatlarga misol qilib; xamirli non, uy qurilishi sirkasi, uy qurilishi qatig’i, kefir, bo’za, tarhana va shunga o’xshash ko’plab mahalliy fermentlangan mahsulotlar ham bu guruhga kiritilishi mumkin.
Fermentlangan ovqatlar, antibiotiklar keltirib chiqargan mikrobiota shikastlanishini tuzatishga yordam beradigan, Laktobatsillusni o’z ichiga olgan sog’lom bakteriyalarni o’z ichiga oladi. Qatiq shuningdek, antibiotik bilan bog’liq diareya xavfini ham kamaytirishi mumkin.
Tola iste’molini oshiring
Tola tanamiz tomonidan hazm bo’lmaydigan moddadir, ammo o’sishlariga hissa qo’shgani uchun foydali bakteriyalar tomonidan hazm bo’lishi mumkin. To’liq donlar, dukkakli o’simliklar, meva va sabzavotlar kabi yuqori tolali ovqatlar ichakda sog’lom bakteriyalarning rivojlanishiga yordam berishi mumkin. Ammo tolali ovqatlar antibiotik so’rilishini kamaytirishi mumkin bo’lganligi sababli, antibiotik ishlatish paytida ko’p iste’mol qilinmasligi, antibiotik ishlatish tugaganidan keyin ishlatilishi kerak.
Prebiotik ovqatlar yeyin
Prebiotik ovqatlar ichaklarimizdagi foydali bakteriyalar sevib iste’mol qiladigan, ichak faoliyatini tartibga solishda samarali bo’lgan ovqatlardir. Yuqori tolali ovqatlarda mo’l-ko’l topiladi. Agar bu do’st ovqatlarni yetarlicha iste’mol qilmasak, probiotik ovqatlar yetarlicha ko’paya olmaydi, antibiotik sababli kamaygan foydali bakteriyalarimiz esa yanada kamayishni boshlashi mumkin. Probiotiklarning eng sevgan do’st ovqatlaridan ba’zilari esa, piyoz, yertufel, bamyadir..
Antibiotikning ta’sirini kamaytiradigan ovqatlardan saqlaning
Ko’plab ovqatlar antibiotik davrida va undan keyin foydali bo’lsa-da, ba’zilaridan saqlanish kerak. Masalan, tadqiqotlar greypfrut va greypfrut sharbatini antibiotiklar, shu jumladan ba’zi dorilarni qabul qilishda iste’mol qilish zararli bo’lishi mumkinligini ko’rsatgan. Yoki kaltsiy bilan boyitilgan oziq-ovqat mahsulotlarining ba’zi dorilarning so’rilishini kamaytirgani ko’rsatilgan. Antibiotik ishlatishda bu ovqatlardan saqlanish davolashning tez natija berishini va nojo’ya ta’sirlarning kamroq bo’lishini ta’minlaydi.
Ko’p beriladigan savollar
Antibiotik nima?
Antibiotiklar, bakterial infeksiyalarni davolash uchun ishlatiladigan dorilardir. Bakteriyalarga zarar yetkazadi va ko’payishini oldini oladi. Antibiotiklar, virusli infeksiyalarni davolash uchun ishlatilmasligi kerak, faqat bakterial infeksiyalar uchun mos keladi.
Kimlar antibiotik ishlatishi mumkin?
Antibiotiklarni faqat shifokor retsepti bilan ishlatish xavfsizdir. Shifokoringiz, infeksiyaning turiga va og’irligiga qarab mos antibiotikni buyuradi. Antibiotiklarni boshqa odam bilan bo’lishmasligingiz kerak, chunki har bir infeksiya har xil bo’lishi mumkin va mos kelmaydigan antibiotik ishlatish qarshilikning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Antibiotiklarning nojo’ya ta’sirlari qanday?
Har qanday dori kabi, antibiotiklarning ham nojo’ya ta’sirlari bo’lishi mumkin. Eng keng tarqalgan nojo’ya ta’sirlar orasida ko’ngil aynishi, ich ketishi, bosh og’rig’i va allergik reaksiyalar bor. Kamdan-kam hollarda, jiddiy nojo’ya ta’sirlar paydo bo’lishi mumkin, shuning uchun har qanday salbiy reaksiya holatida darhol shifokoringizga murojaat qilishingiz kerak.
Antibiotiklar nima uchun to’liq tugatilishi kerak?
Antibiotik davosini shifokoringiz tavsiya qilgan muddat davomida to’liq tugatishingiz kerak. Infeksiya belgilari yaxshilansa ham, davoni yarim yo’lda to’xtatish bakteriyalarning qarshilikni rivojlantirishiga va infeksiyaning takrorlanishiga olib kelishi mumkin. Antibiotiklar to’liq tugatilmaganda, kuchliroq antibiotiklarga ehtiyoj tug’ilishi mumkin.
Antibiotikdan keyin spirtli ichimlik ichsam bo’ladimi?
Odatda spirtli ichimlik va antibiotiklarni bir vaqtda ishlatish tavsiya etilmaydi. Spirtli ichimlik, ba’zi antibiotiklarning samaradorligini kamaytirishi va nojo’ya ta’sirlarni oshirishi mumkin. Davolash davrida spirtli ichimlik ishlatish o’rniga, shifokoringiz tavsiya qilganidek dorilarni muntazam ravishda qabul qilishingiz kerak.
Homilador ayollar antibiotik ishlatishi mumkinmi?
Homiladorlikda antibiotik ishlatish shifokor nazorati ostida amalga oshirilishi kerak. Shifokor, homiladorlikning qaysi davrida ekanligingizga va infeksiyaning jiddiyligiga qarab mos antibiotikni buyuradi. Homiladorlikda ba’zi antibiotiklar xavfsiz bo’lmasligi mumkin, shuning uchun shifokoringiz bilan aloqada bo’lishingiz kerak.
Antibiotiklar bilan tug’ilishni nazorat qilish usullari ta’sirlashadimi?
Ba’zi antibiotiklar, tug’ilishni nazorat qilish tabletkalarining samaradorligini kamaytirishi mumkin. Shuning uchun, antibiotik ishlatishda qo’shimcha tug’ilishni nazorat qilish usulidan foydalanish muhimdir. Shifokoringizga murojaat qilib, to’g’ri tug’ilishni nazorat qilish usulini aniqlashingiz mumkin.
Antibiotik ishlatish paytida probiotiklar tavsiya etiladimi?
Ha, antibiotik davosi paytida probiotik ishlatish tavsiya etilishi mumkin. Antibiotiklar, tanadagi yaxshi bakteriyalarga ham ta’sir qilishi mumkin va probiotiklar, ichakdagi yaxshi bakteriya muvozanatini qo’llab-quvvatlab, ovqat hazm qilish sog’lig’ini yaxshilashi mumkin. Ammo, probiotik ishlatishdan oldin shifokoringizga murojaat qilishingiz muhimdir.
Antibiotiklar va boshqa dorilar o’rtasida o’zaro ta’sir bormi?
Ha, antibiotiklar va boshqa dorilar o’rtasida o’zaro ta’sir bo’lishi mumkin. Agar boshqa dori ishlatayotgan bo’lsangiz yoki surunkali sog’liq muammoyingiz bo’lsa, shifokoringizga yoki farmatsevtga murojaat qilib, mumkin bo’lgan o’zaro ta’sirlarni bilib olishingiz kerak.
Antibiotiklarning yaroqlilik muddati bormi?
Antibiotiklarning yaroqlilik muddati bor va bu juda muhim, chunki ular vaqt o’tishi bilan samaradorligini yo’qotishi mumkin. Yaroqlilik muddati tugaganidan keyin antibiotiklarni ishlatmasligingiz kerak. Eski yoki ishlatilmagan antibiotiklarni tashlab yuborish eng yaxshidir va shifokoringizning roziligisiz eski retseptlarni ishlatmasligingiz kerak.
