Diabet va 2-tur diabetning jarrohlik davosi

Qandli diabet va 2-tur qandli diabetni jarrohlik yo’li bilan davolash

Qandli diabet – bu tanangiz ovqatni energiyaga qanday aylantirishiga taʼsir qiluvchi surunkali (uzoq muddatli) sogʻliq muammosidir. Siz isteʼmol qiladigan ovqatning aksariyati glyukozaga parchalanadi va qon oqimiga chiqariladi. Qoningizdagi shakar miqdori oshganda, bu oshqozon osti bezingizga insulin ajratishni buyuradi. Insulin qon shakarining tanangiz hujayralariga energiya sifatida kirishiga imkon beruvchi kalit vazifasini bajaradi. Agar sizda qandli diabet bo’lsa, tanangiz yetarli insulin ishlab chiqarmaydi yoki ishlab chiqargan insulinni kerakli darajada ishlata olmaydi. Agar yetarli insulin bo’lmasa yoki hujayralar insulinga javob berishni to’xtatsa, qon oqimingizda juda ko’p qon shakari qoladi. Vaqt o’tishi bilan bu yurak kasalliklari, qon tomir kasalliklari, ko’rish qobiliyatini yo’qotish va buyrak kasalliklari kabi jiddiy sog’liq muammolariga olib kelishi mumkin.

Qandli diabetning qanday turlari bor?

Qandli diabetning uchta asosiy turi mavjud: 1-tur, 2-tur va homiladorlik diabeti (homiladorlik paytida diabet)

1-tur qandli diabet

1-tur qandli diabet tanangiz insulin ishlab chiqarishiga to’sqinlik qiladigan reaksiya tufayli yuzaga keladi deb hisoblanadi. Qandli diabet bilan kasallanganlarning taxminan 5-10 foizida 1-tur diabet mavjud. 1-tur qandli diabet belgilari tezda rivojlanadi. U odatda bolalarda, o’smirlarda va yosh kattalarda tashxislanadi. Agar sizda 1-tur qandli diabet bo’lsa, hayotda qolish uchun har kuni insulin qabul qilishingiz kerak. 1-tur qandli diabetning hozircha davosi yo’q.

2-tur qandli diabet

2-tur qandli diabetda tanangiz insulinni yaxshi ishlatmaydi. U qon shakarini normal darajada ushlab tura olmaydi. Qandli diabet bilan kasallanganlarning taxminan 90-95 foizida 2-tur diabet mavjud. Yillar davomida rivojlanadigan bu diabet turi odatda kattalarda tashxislanadi. 2-tur qandli diabetning hech qanday belgilarini ko’rmasligingiz mumkin, shuning uchun agar siz xavf ostida bo’lsangiz, qon shakaringizni tekshirtirish muhimdir. 2-tur qandli diabet jarrohlik yo’li bilan davolanishi mumkin va vazn yo’qotish, sog’lom ovqatlanish, sog’lom turmush tarzi kabi o’zgarishlar bilan oldini olish yoki kechiktirish mumkin.

Homiladorlik diabeti

Homiladorlik diabeti ilgari hech qachon diabet bo’lmagan homilador ayollarda rivojlanadi. Agar sizda homiladorlik diabeti bo’lsa, chaqalog’ingiz sog’liq muammolari xavfi yuqori bo’lishi mumkin. Homiladorlik diabeti odatda chaqalog’ingiz tug’ilgandan keyin yo’qoladi, ammo keyinchalik hayotda 2-tur diabet xavfini oshirishi mumkin. Chaqalog’ingiz bolaligida yoki o’smirligida semirish ehtimoli ko’proq va keyinchalik hayotda ham 2-tur diabetni rivojlantirish ehtimoli ko’proq.

Qandli diabetning xavf omillari

1-tur qandli diabet xavf omillari

1-tur qandli diabet immun reaksiya natijasida yuzaga keladi deb hisoblanadi. 1-tur qandli diabet uchun xavf omillari 2-tur qandli diabetdagi kabi aniq emas. Ma’lum xavf omillari quyidagilarni o’z ichiga oladi:

• Oila tarixi: 1-tur qandli diabet bilan kasallangan ota-onangiz, aka-uka yoki opa-singlingiz bo’lishi. Oila a’zolaringizda juda ko’p 2-tur qandli diabet kasalligi bo’lishi.
• Yosh: Har qanday yoshda 1-tur qandli diabet xavfi ostida bo’lishingiz mumkin, ammo bolalik, o’smirlik yoki yosh kattalik davrida rivojlanish ehtimoli ko’proq.

2-tur qandli diabet xavf omillari

• Ortiqcha vazn
• 45 yosh va undan katta bo’lish
• 2-tur qandli diabet bilan kasallangan ota-onangiz, aka-uka yoki opa-singlingiz bo’lishi
• Harakatmas turmush tarzi
• Homiladorlik diabeti (homiladorlik paytida diabet) o’tkazgan bo’lsangiz yoki 9 kilogrammdan og’irroq chaqaloq tug’gan bo’lsangiz
• Irqiy/Etnik xususiyatlar

Homiladorlik diabeti

• Oldingi homiladorlikda homiladorlik diabetini boshdan kechirish
• 9 kilogrammdan og’irroq chaqaloq tug’ish
• Ortiqcha vaznli shaxslar
• Oilada 2-tur qandli diabet tarixi
• Polikistik tuxumdon sindromi (PCOS)

Qandli diabet belgilari

Agar sizda quyidagi diabet belgilaridan biron biri bo’lsa, qon shakaringizni tekshirish bo’yicha shifokoringiz bilan maslahatlashing:

• Kechanlari tez-tez siyish
• Haddan tashqari chanqoqlik hissi
• Tez vazn yo’qotish
• Haddan tashqari ochlik hissi
• Xira ko’rish muammolari
• Qo’l va oyoqlarda uyushish
• Haddan tashqari charchoq hissi
• Juda quruq teri tuzilishi
• Yaralarning sekin bitishi
• Oddiydan ko’ra ko’proq infektsiya muammolari

1-tur qandli diabet belgilari

1-tur qandli diabet bilan kasallanganlarda ko’ngil aynishi, qusish yoki oshqozon og’rig’i ham bo’lishi mumkin. 1-tur qandli diabet belgilari bir necha hafta yoki oy ichida rivojlanishi va og’ir bo’lishi mumkin. 1-tur qandli diabet odatda bolalik, o’smirlik yoki yosh kattalik davrida boshlanadi, ammo har qanday yoshda bo’lishi mumkin.

2-tur qandli diabet belgilari

2-tur qandli diabet belgilari odatda bir necha yil davomida rivojlanadi va uzoq vaqt sezilmasdan davom etishi mumkin. 2-tur qandli diabet odatda kattalar yosh guruhida ko’proq uchraydi, uning belgilarini aniqlash qiyin bo’lganligi sababli, 2-tur qandli diabet xavf omillarini bilishingiz va ulardan birortasi bo’lsa, tekshiruvdan o’tishingiz kerak.

Homiladorlik diabeti belgilari

Homiladorlik diabeti odatda homiladorlikning o’rtasida yuzaga keladi va odatda hech qanday belgilari yo’q. Agar homilador bo’lsangiz, sog’lig’ingizni va chaqalog’ingizning sog’lig’ini himoya qilish uchun ma’lum vaqt oralig’ida shifokoringizga ko’rinishingiz kerak.

Qandli diabetni jarrohlik yo’li bilan davolash

2-tur qandli diabet operatsiyalari semirish jarrohlik operatsiyalari kabi laparoskopik (yopiq) usulda umumiy narkoz ostida o’tkaziladi va o’rtacha 2-3 soat davom etadi. Qorinda ochilgan kesmalar orqali kiritilgan laparoskopik asboblar yordamida operatsiya amalga oshiriladi. 2-tur qandli diabet kasalligi operatsiyalari uchun ileal interpozitsiya, gastrik bypass, mini gastrik bypass va tranzit bipartitsiya kabi metabolik jarrohlik operatsiyalari amalga oshiriladi.

Metabolik jarrohlikning mantig’i ichak tizimida o’rin almashtirish yoki bypass usullari ichakni qisqartirishdir. Qandli diabet operatsiyalarining eng muhim xususiyati ingichka ichakdan GLP-1 (oshqozon osti bezida insulin ishlab chiqaruvchi hujayralarni ko’paytiradi) deb nomlangan gormon sekretsiyasining oshirilishidir. Qandli diabet operatsiyasining semirish jarrohlik operatsiyalaridan farqi shundaki, ingichka ichakning by pass qilinishi, ya’ni uni ishlamaydigan holga keltirishdir.

2-tur qandli diabet operatsiyalarining barchasida kombinatsiyalangan operatsiya amalga oshiriladi. Ham tüp oshqozon (oshqozonni kichraytirish) va shu bilan birga ichaklarning qisqartirilishi yoki yo’nalishlarining o’zgartirilishi natijasida, ingichka ichakning so’nggi qismi bilan ozuqa moddalarining uchrashishi natijasida so’rilish buzilishlari tuzaladi va gormon darajalarining oshishi ta’minlanadi. GLP-1 gormonining dori sifatida ishlab chiqarilishi bilan diabetni tartibga solish maqsadida diabet kasallariga ishlatilmoqda, ammo hech qachon qandli diabet operatsiyasining tartibga soluvchi ta’sirini ko’rsatmaydi.

Ushbu operatsiya tufayli inson ham qandli diabetdan, ham ortiqcha vazndan, shuningdek, bu vazn sabab bo’lgan metabolik sindromning ta’sirlaridan vaqt o’tishi bilan xalos bo’ladi.
Metabolik jarrohlikdan foyda ko’rgan bemor guruhi 2-tur qandli diabet kasallaridir. Biroq, shuni unutmaslik kerakki, har bir 2-tur qandli diabet kasali operatsiyaga nomzod emas. Agar 2-tur qandli diabet kasallari parhez, jismoniy mashqlar, turmush tarzini o’zgartirish, dori va insulin qo’llashiga qaramay, qon shakarini nazorat qila olmasalar, operatsiya qilishlari kerak. Bemorlar operatsiyani rejalashtirishdan oldin batafsil va ko’p tarmoqli yondashuv bilan tekshirilishi, eng to’g’ri davolash alternativalari bemor bilan bo’lishilishi kerak.