Revizion jarrohligi nima? Kimlarga qoʻllanilishi mumkin?

Semizlik jarrohligining barchasida, kam bo’lsa-da, qayta semirish ehtimoli bor. Bu bemorlarga ikkinchi jarrohlik amaliyoti qo’llash orqali, agar ular qayta semirgan bo’lsa, vazn tashlashlari, agar vazn tashlashi to’xtagan bo’lsa, qayta vazn tashlashni boshlashi ta’minlanishi mumkin. Ikkinchi darajali qo’llaniladigan bu amaliyotlarning barchasi revizion jarrohlik deb ataladi.

Avval biron bir usul bilan semizlik jarrohligi o’tkazilgan va qayta semirgan yoki yetarlicha vazn tashlay olmagan barcha bemorlarga qo’llanilishi mumkin. Lekin har bir bemorga qo’llaniladigan usul har xil. Shuning uchun har bir usul har bir bemorga qo’llanilmaydi. Ushbu amaliyotlarning barchasi laparoskopik (yopiq) usul bilan amalga oshirilishi mumkin.

Revizion jarrohligi amaliyotlari juda o’ziga xos bo’lib, jiddiy tajriba va mahorat talab qiladigan amaliyotlardir. Amaliyotni bajaradigan shifokor va bo’lim, imkon qadar, quyidagi xususiyatlarning barchasiga ega bo’lishi kerak.

 a. Juda ko’p laparoskopik jarrohlik tajribasi (Kamida 2000 laparoskopik amaliyot, kamida 1000 semizlik jarrohligi)

 b. Har qanday semizlik jarrohligi amaliyotini bajara olish

 c. Endoskopik baholash va amaliyot qila olish hamda to’liq jihozlangan endoskopiya bo’limiga ega bo’lish

 d. Amaliyotning barcha tegishli bo’limlari va reanimatsiya xizmati ta’minlanadigan to’liq jihozlangan shifoxonada amalga oshirilishi

Aksincha, bular semizlik sabab bo’lgan va uni yanada kuchaytiradigan kasalliklardir. Bu kasalliklar jarrohlik uchun to’sqinlik emas, balki bir sababdir.

Avvalo, bemorning avvalgi amaliyotiga oid batafsil ma’lumot olinishi kerak. Avvalgi amaliyot va kasalliklarga oid epikriz topilishi kerak. Endoskopiya, imkon qadar, amaliyotni bajaradigan shifokor tomonidan amalga oshirilishi kerak. Endoskopiyadan tashqari, bu bemorlarda eski amaliyotga bog’liq yuzaga kelgan anatomik o’zgarishlarni yaxshiroq tushunish uchun baryumli rentgenogrammalar, dorili qorin tomografiyasi yoki dorili magnit-rezonans tasvirlash usullari ham talab qilinishi mumkin. Tomografiyadan tashqari, jarrohlik oldidan har bir bemorga birinchi marta amaliyot bo’layotgandek quyidagi testlar va tekshiruvlar qo’llaniladi;

 a. Qon biokimyo testlari

 b. Gemogramma

 c. Gormon testlari

 d. Gepatit testlari

 e. Barcha qorin ultratovushi

 f. Oshqozon endoskopiyasi (Anesteziolog bilan birga)

 g. EKG (Yurak rentgenogrammasi)

 h. O’pka rentgenogrammasi

 i. O’pka nafas olish testi

 j. Ehtiyoj bo’lsa, jismoniy zo’riqish testi va EXO (Elektrokardiografiya)

 

Barcha bu testlardan so’ng Anesteziya, Ichki kasalliklar, Kardiologiya, Ko’krak kasalliklari va Endokrinolog mutaxassislari tomonidan zarur ko’rik va tekshiruvlar o’tkaziladi. Bu tekshiruvlar natijasida avvalo bemorning vazn ortishiga sabab bo’lishi mumkin bo’lgan boshqa bir kasallik bor-yo’qligi tekshiriladi. Agar bunday kasallik bo’lmasa, bemor har qanday operatsiya bo’ladigan bemor singari anesteziya jihatidan tekshiriladi va operatsiyaga to’sqinlik bor-yo’qligi ko’rib chiqiladi. Tegishli mutaxassislar zarur bo’lsa, operatsiya oldidan qo’llaniladigan davolash usullari haqida tavsiyalar beradi. Bu bilan operatsiya davomida va undan keyin yuzaga kelishi mumkin bo’lgan muammolar minimallashtiriladi.

Jarrohliksiz ba’zi amaliyotlar endoskopiya yordamida amalga oshirilishi mumkin. Undan tashqari, qaysi usul bo’lishidan qat’iy nazar, barcha amaliyotlar laparoskopik (yopiq) jarrohlik usuli bilan amalga oshiriladi. Bu yerda amaliyotni bajarayotgan shifokorning tajribasi juda muhim ahamiyat kasb etadi. Laparoskopik jarrohlik ko’plab kichik kesiklar orqali amalga oshiriladi. Bu kesiklardan joylashtirilgan portlar qo’l asboblarining qoringa yetib borishi uchun ishlatiladi. Ulardan biri video kameraga ulangan jarrohlik teleskopi va boshqalari esa maxsus jarrohlik asboblarini kiritish uchun mo’ljallangan. Jarroh operatsiyani video monitordan kuzatib boradi. Tajriba bilan, tajribali laparoskopik jarroh ko’plab protseduralarni xuddi ochiq operatsiyadagi kabi laparoskopik tarzda qo’llashi mumkin. 

  a. Oshqozon bandi bo’lgan bemorlar: Bu bemorlarda avvalo band chiqariladi. Bu amaliyot bir sessiyada bo’lishi mumkin, shuningdek, turli sessiyalarda ham bo’lishi mumkin. Ba’zi bemorlarda esa band oshqozon ichiga kirib boradi, bu bemorlarda bandni endoskopik yo’l bilan chiqarish kerak bo’lishi mumkin. Band chiqarilgandan so’ng, bemorga hech qachon operatsiya bo’lmagandek har qanday jarrohlik amaliyoti qo’llanilishi mumkin.

  b. Gastrik bypass bo’lgan bemorda;

Avvalo, agar oshqozon bilan ichak o’rtasidagi o’tish kengaygan bo’lsa, endoskopiya orqali uch yoki to’rt sessiyada skleroterapiya bilan o’tish toraytirilishi mumkin. Bu bilan oziq-ovqatlar oshqozonda uzoqroq qolganligi sababli bemor uzoqroq vaqt to’qlik hissini tuyadi. Oshqozonga birlashtirilgan ichak halqasi ajratilib, uzoqroq joydan qayta birlashtirilishi mumkin. Bu bilan ichaklarning kamroq qismi oziq-ovqat bilan aloqada bo’lganligi sababli olinadigan kaloriya miqdori kamayadi. Ichaklar o’rtasida bypass qilib, ichaklarning oziq-ovqat bilan aloqasi cheklanishi mumkin. 

  c. Slevee gastrektomiyasi (naycha oshqozon) bo’lgan bemorlarda:

Avvalo, agar birinchi operatsiya yetarli bo’lmasa yoki oshqozon qayta kengaygan bo’lsa, yana slevee qilinishi mumkin. Roux-en-Y (proksimal) qo’llanilishi mumkin. Bu variant eng ko’p qo’llaniladigan gastrik bypass texnikasi bo’lib, AQShda eng ko’p qo’llaniladigan bariatrik protseduradir. Eng kam ovqatlanish muammolariga olib keladigan operatsiyadir. Oshqozonning kirish qismida 30 ml dan kichik proksimal gastrik (oshqozon kirishida) bir oshqozon xaltachasi yaratiladi. Bu yangi oshqozon xaltachasi taxminan 1 choy stakanidan ham kichikroq hajmga ega. Oshqozon xaltachasi yaratish orqali mavjud oshqozon faoliyatsiz qoldiriladi va oziq-ovqatlar shu yerga kelishi ta’minlanadi. Ingichka ichaklarning distalga (yo’g’on ichakka) boradigan qismidan taxminan 50-75 sm kesilib, yaratilgan yangi oshqozon xaltachasiga ulanadi. Orqada qolgan va undan safro va oshqozon osti bezi suyuqligi keladigan ingichka ichak uchi taxminan 70-80 sm uzoqroq joydan qayta ichakka birlashtiriladi.

Duodenal switch. Bu amaliyotda o’n ikki barmoqli ichak ajratilib, unga ingichka ichaklarning distalga (yo’g’on ichakka) boradigan qismidan bog’lanadi. Bu bilan oziq-ovqatlar kamroq ichak yuzasi bilan aloqa qiladi.

Tranzit bipartisiya. Bu amaliyot ayniqsa qandli diabeti borlarda qandli diabetning ham tuzalishini ta’minlaydi. Oshqozon chiqish qismiga yaqin joyda ingichka ichaklarning distalga (yo’g’on ichakka) boradigan qismidan bir og’iz ochiladi. Bu bilan oziq-ovqatlarning yarmi butun ichakni aylanib o’tsa, yarmi to’g’ridan-to’g’ri ichakning oxiriga boradi. Bu ham vazn ortishini kamaytiradi, ham qandni nazoratga olib, bemorni insulin ishlatishdan xalos etadi. 

 

Gastrik Bypass, Roux-en-Y (distal) Normal ingichka ichak 600-1000 sm atrofida bo’ladi. Ichakning safro keladigan uchi taxminan 1 metr uzoqroqdan oziq-ovqat keladigan ichak bilan birlashtiriladi. Safroning ingichka ichakning oxiriga tomon oziq-ovqat bilan birlashishi, asosan, yog’lar va kraxmalli moddalar, ammo shu bilan birga turli minerallar va yog’da eriydigan vitaminlarning ham malabsorbtsiyasiga (so’rilishining kamayishiga) olib keladi. So’rilmagan yog’lar va kraxmalli moddalar yo’g’on ichakka o’tadi. Bu tezroq vazn yo’qotishni ta’minlashi mumkin. Biroq, ovqatlanish bilan bog’liq jiddiyroq muammolar (masalan, jiddiy vitamin yetishmovchiligi kabi) kuzatilishi mumkin. Bundan tashqari, bu yerdagi bakterial faollik tirnash xususiyatiga ega moddalar ishlab chiqarishga va yoqimsiz hidli gaz hosil bo’lishiga olib kelishi mumkin. 

Revizion jarrohligi davomida va keyinchalik 2-kuni sizish testi o’tkaziladi. Operatsiyada o’tkazilgan sizish testining maqsadi shtapellarda muammo bor-yo’qligini, tikuv chizig’ida sizish bor-yo’qligini aniqlashdir. Agar sizish bo’lsa, tegishli qismga qo’shimcha tikuv qo’yilib, sizish oldi olinadi. Shuningdek, operatsiyadan keyin suyuq ovqatlarga boshlashdan oldin sizish testi o’tkazilib, zarur choralar o’z vaqtida ko’rilishi va aralashuv amalga oshirilishi ta’minlanadi.

Semizlik jarrohligida stapler deb nomlanuvchi maxsus materiallarning ustiga qo’shimcha tikuv qo’yish bahsli. Ba’zi jarrohlar tikuv qo’yish qon ketish va sizish ehtimolini kamaytirishini va har bir bemorga tikuv qo’yilishi kerak deb hisoblashadi. Ba’zi jarrohlar esa tikuv qo’yish qon ketish ehtimolini bir oz kamaytirsa-da, sizish xavfini kamaytirmasligini, aksincha, tikuv qo’yayotganda qon tomirining shikastlanishi natijasida ko’proq sizish va qon ketishiga sabab bo’lishi mumkinligini aytishadi. Bizning esa klinik yondashuvimiz bu ikkisining o’rtasida. Har bir bemorga qo’shimcha tikuv qo’ymasligimiz bilan birga, agar stapler chizig’i bizga yetarlicha xavfsiz ko’rinmasa, albatta qo’shimcha tikuv qo’yamiz. Natijalarimizning dunyo o’rtachalaridan ancha yaxshi bo’lishi biz qo’llagan usulning muvaffaqiyatliroq ekanligini ko’rsatmoqda. Bu yerda eng muhim nuqta – operatsiyani bajarayotgan jarrohning har qanday muammoga aralashish va tuzatishga qodir bilim va tajribaga ega bo’lishi kerakligidir.

Revizion jarrohligi laparoskopik (yopiq) usulda, ya’ni millimetrik teshiklardan kirib bajarilgani uchun aralashuvdan keyingi og’riq ochiq operatsiyalarga nisbatan juda kamdir. Shunday bo’lsa-da, «Operatsiya bo’ldi, albatta og’riydi» degan gap mutlaqo noto’g’ri. Yigirma birinchi asrda hech bir bemor og’riq tortmasligi kerak. Har bir bemorga operatsiyadan keyin og’riq qoldiruvchi dorilar qo’llanilib, og’riq butunlay oldi olinadi. Bu yerda muhim nuqta shuki, har kimning og’riq chegarasi har xil. Shuningdek, dori vositalariga tolerantligi va doridan biologik o’zlashtirilishi ham har xil. Demak, davolash standart bo’la olmaydi. Har bir bemorning ehtiyojiga ko’ra og’riq qoldiruvchi davolash alohida-alohida tartibga solinishi kerak.

Kesiklar juda kichik bo’lgani uchun estetik natijalar ham juda yaxshi. Bir necha oydan so’ng bu chiziqlar deyarli ko’rinmaydigan holga keladi. Yaralar tuzalgandan so’ng sizga kamroq iz qolishi uchun krem tavsiya etiladi. Uch oy davomida foydalansangiz, yanada yaxshi estetik natijalarga erishasiz.

Dastlabki 15 kun davomida bemorlarga oqsil qo’shimchasi beriladi. Ayniqsa, birinchi yil davomida bemorlarga turli vitamin va mineral qo’shimchalari beriladi. O’tkazilgan operatsiya turiga qarab oqsil va vitaminlardan foydalanish muddati farq qiladi. Bular har bir bemor uchun standart emas, balki muntazam nazorat tekshiruvlaridan so’ng bemorning holatiga ko’ra, nimaga qancha ehtiyoji borligiga qarab qaror qilinadi. 

Operatsiya laparoskopik (yopiq) usulda amalga oshirilgani uchun operatsiyadan bir-ikki soat o’tgach oyoqqa turib yurishingiz mumkin. Shifoxonada qolgan davr mobaynida ham parvarish talab qiladigan bemor bo’lmaysiz, o’zingizni o’zingiz parvarish qila olasiz. Stol ustida ishlaydigan yoki og’ir jismoniy zo’riqish talab qilmaydigan ishlarda ishlaydigan bemorlar bir hafta ichida ishga qaytishlari mumkin. Og’ir jismoniy zo’riqish talab qiladigan bemorlar esa kamida bir oy muddatga ishdan ta’til olishlari kerak. Operatsiyadan keyin bemorlarga yetarlicha muddatga dam olish varaqasi beriladi.

Shifoxonadan chiqqaningizda cho’milishingiz mumkin. Tikuv joylari ochiq qolib, ho’l bo’lishida muammo yo’q. Dushdan so’ng toza sochiq bilan artib, ustiga batikon surting va qurishini kuting. Batikon kiyimlaringizda doimiy dog’ qoldirmaydi. O’ninchi kundan keyin batikon ishlatishga hojat yo’q. 

Revizion jarrohligidan keyin qayta vazn ortish xavfi juda past. Bu fiziologiyadan maksimal foyda olish uchun, bemor faqat ovqatlanish vaqtida ovqatlanishi, kuniga 2-3 mahal ovqatlanishi, ovqat orasida yengil ovqatlardan qochishi kerak. Bu operatsiya uzoq vaqt davomida orttirilgan ovqatlanish odatlarini o’zgartirishni talab qiladi. Operatsiyaning kech davrlarida qayta vazn ortishi kuzatilgan holatlarning deyarli barchasida, ovqatlanish hajmi oshmagan. Qayta vazn ortishining sababi, ovqat orasida, ayniqsa yuqori kaloriyali yengil ovqatlardir. Bunday ovqatlanish odatlarining salbiy ta’sirini bartaraf etadigan ma’lum bir operatsiya mavjud emas.