Yuqori qon bosimiga nima foyda beradi? Yuqori qon bosimi qanday o’tadi?

Yuqori qon bosimi, bugungi kunda keng tarqalgan va jiddiy sog‘liq muammolariga olib kelishi mumkin bo‘lgan holatdir. Adabiyotlarda gipertoniya deb ham ataladigan bu holat, yurak va qon tomirlari salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, insult, yurak xuruji kabi jiddiy asoratlarga sabab bo‘ladi.

Yuqori qon bosimini davolash va tartibga solish uchun turmush tarzini o‘zgartirish kerak. Sog‘lom ovqatlanish, sport bilan shug‘ullanish, stress omillaridan qochish va yomon odatlardan xalos bo‘lish yuqori qon bosimiga yaxshi ta’sir qiluvchi o‘zgarishlardir.

Shu boisdan ushbu maqolamizda yuqori qon bosimining sabablari, belgilari va uni boshqarish bo‘yicha muhim ma’lumotlarni ko‘rib chiqamiz. Sog‘lom turmush tarzi uchun qon bosimingizni qanday tushirish va xavflarni qanday kamaytirishni o‘rganish uchun o‘qishni davom ettirishingizni tavsiya etamiz.

Yuqori qon bosimining belgilari qanday?

Yuqori qon bosimi (gipertoniya) ko‘pincha «jim qotil» deb ataladigan kasallikdir. Chunki u aniq simptomlarsiz uzoq vaqt davom etadi. Ammo shunga qaramay, yuqori qon bosimining ba’zi belgilari bor. Ularni quyidagicha sanab o‘tishimiz mumkin.

• Bosh og‘rig‘i
• Bosh aylanishi va lohaslik
• Ko‘rishning xiralashishi
• Nafas qisilishi
• Burundan qon ketishi
• Ko‘krak qafasidagi og‘riq
• Quloq shang‘illashi
• Charchoq va holsizlik

Yuqori qon bosimi nima sababdan kelib chiqadi?

Yuqori qon bosimi bir nechta turli omillarning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan murakkab sog‘liq muammosidir. Yuqori qon bosimining eng keng tarqalgan sababi oilaviy tarixdir. Ya’ni, ota-onangizdan yoki boshqa oila a’zolaringizdan keladigan genetik moyillik yuqori qon bosimi xavfini oshiradi.

Bundan tashqari, yosh ulg‘aygan sari qon bosimi darajasida o‘sish kuzatiladi. Yosh o‘tgan sari qon tomirlari qattiqlashib, qon bosimining ko‘tarilishiga olib keladi. Tuzli, yog‘li va qayta ishlangan ovqatlarni haddan tashqari iste’mol qilish yuqori qon bosimi xavfini oshiruvchi sabablar qatoriga kiradi. Shu bilan birga, meva, sabzavot va kletchatkaning yetarli miqdorda qabul qilinmasligi ham xavf omillaridan biridir.

Muntazam jismoniy mashqlar qilmaslik vazn ortishiga va qon bosimi ko‘tarilishiga olib keladi. Bundan tashqari, ortiqcha vazn tana yog‘ining ortiqcha to‘planishiga sabab bo‘ladi, bu esa qon bosimining ko‘tarilishiga olib keladi. Surunkali stress va yuqori darajadagi xavotir qon bosimini oshiradi. Chekish, alkogol iste’mol qilish va tamaki mahsulotlarini ishlatish qon bosimini ko‘taradi.

Homiladorlik davrida qon bosimini tartibga soluvchi gormonlardagi o‘zgarishlar yuqori qon bosimi xavfini oshiradi. Bu holat homiladorlikda yuqori qon bosimi muammosiga sabab bo‘ladi. Shuningdek, buyraklarimiz tanamizning tuz va suv muvozanatini ta’minlagani uchun buyrak kasalliklari ham yuqori qon bosimiga olib keladi.

Yuqori qon bosimi qancha bo‘lishi kerak?

Qon bosimi, qonning arteriya devorlariga qancha kuch bilan bosim o‘tkazayotganini va yurakning har bir urishida qancha qon pompalayotganini ko‘rsatuvchi o‘lchovdir. Qon bosimi o‘lchovlari odatda ikki qiymat bilan ifodalanadi: sistolik qon bosimi (yuqori qiymat) va diastolik qon bosimi (pastki qiymat).

Oddiy qon bosimi o‘lchovi odatda 120/80 mm Hg (simob millimetri) deb qabul qilinadi. Bu qiymatlar, odatda sog‘lom deb hisoblanadigan qon bosimi oralig‘idir. Ammo qon bosimi qiymatlari har bir odamda turlicha bo‘ladi va yosh, jins, genetik omillar va boshqa sog‘liq holatlari kabi omillarga bog‘liq.

Yuqori qon bosimi (gipertoniya), tibbiy standartlarga ko‘ra, odatda 140/90 mm Hg yoki undan yuqori o‘lchanganda tashxis qilinadi. Ammo yuqori qon bosimining bosqichlari turli tasniflarga ega bo‘lishi mumkin:

• 1-bosqich gipertoniya: Sistolik qon bosimi 140-159 mm Hg oralig‘ida yoki diastolik qon bosimi 90-99 mm Hg oralig‘ida bo‘lsa.
• 2-bosqich gipertoniya: Sistolik qon bosimi 160 mm Hg dan yuqori yoki diastolik qon bosimi 100 mm Hg dan yuqori bo‘lsa.

Yuqori qon bosimiga nima yaxshi keladi?

Yuqori qon bosimini davolash va nazorat qilish uchun bir qator turmush tarzini o‘zgartirish kerak. Shu bilan birga, ba’zi o‘simliklar va oziq-ovqat mahsulotlari yuqori qon bosimini davolashda ishlatilishi ham ma’lum. Ammo uyda yuqori qon bosimini davolashda albatta shifokoringizdan yordam va ma’lumot olishingiz kerak. Va tibbiy davolash imkoniyati mavjud. Yuqori qon bosimini boshqarishga yordam beradigan ba’zi choralarni quyidagicha sanab o‘tishimiz mumkin.

1. Sog‘lom ovqatlanish

Kam tuzli va kam yog‘li ovqatlanish uslubini qabul qilish muhimdir. Ko‘p miqdorda sabzavot, meva, to‘liq donli mahsulotlar, kam yog‘li sut mahsulotlari va sog‘lom yog‘larni o‘z ichiga olgan parhez qon bosimini tartibga solishga yordam beradi.

2. Tuz iste’molini kamaytirish

Tuz iste’molini cheklash, tanada suyuqlik ushlanib qolishini kamaytirib, qon bosimini tushiradi. Qayta ishlangan oziq-ovqatlardan va tuzli gazaklar (snack) dan uzoq turish muhimdir.

3. Muntazam jismoniy faollik

Haftada kamida 150 daqiqa o‘rtacha intensivlikdagi aerobik mashqlar qilish qon bosimini tushiradi. Yurish, velosipedda yurish, suzish kabi faoliyatlar foydalidir.

4. Vazn nazorati

Sog‘lom tana vaznini saqlash yoki vazn yo‘qotish qon bosimini nazorat ostiga oladi. Ayniqsa, semizlikning yomon ta’sirlaridan himoyalanish uchun vazn nazoratini ta’minlash juda muhimdir.

5. Alkogol va tamaki iste’molini cheklash

Alkogolni cheklash yoki imkon bo‘lsa butunlay tashlash va chekmaslik qon bosimini tushirishi mumkin.

6. Stressni boshqarish

Stressni samarali boshqarish qon bosimiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Yoga, meditatsiya, chuqur nafas olish va bo‘shashish texnikalari bu borada yordam beradi.

7. Dorivor choylar

Qirqbo‘g‘im, selderey, qashqarbeda va limon choyi kabi choylar ham qon bosimini tartibga solishda yordam beradi. Ammo bu choylarni yuqori qon bosimi davosi uchun ishlatishni istasangiz, shifokoringizning maslahatini olish tavsiya etiladi. Shu tariqa shifokoringiz tomonidan belgilangan davolash rejasiga qo‘shimcha to‘ldiruvchi davolashni shakllantirishingiz mumkin.

8. Dori-darmon bilan davolash

Shifokoringiz tavsiya etgan dori-darmonlarni muntazam qabul qilish, yuqori qon bosimini davolash va nazorat ostiga olish uchun muhimdir. Qon bosimi dori-darmonlari qon bosimingizni tartibga solishga va asoratlar xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Yuqori qon bosimining belgilari har doim ham aniq namoyon bo‘lmasligi va uzoq vaqt sezilmay qolishi mumkin. Shu sababli, muntazam tibbiy ko‘riklar muhimdir. Ammo ba’zi holatlar bor-ki, zudlik bilan shifokorga murojaat qilishni talab qiladi.

Masalan, yuqori qon bosimi tufayli buyrak muammolari, yurak kasalliklari, ko‘rish muammolari kabi asorat belgilari paydo bo‘lsa, qandli diabet, buyrak kasalligi va yurak kasalligi kabi surunkali sog‘liq muammolariga ega bo‘lsangiz, oilaviy tarix, semizlik, yuqori tuz iste’moli yoki stress kabi yuqori qon bosimi xavf omillariga ega bo‘lsangiz, shifokoringizga murojaat qilishingiz kerak.

Homiladorlikda yuqori qon bosimi juda xavflidir. Shu sababli homiladorlik davrida qon bosimini muntazam o‘lchash kerak. Bundan tashqari, yosh ulg‘aygan sari qon bosimingiz ko‘tariladi. Ayniqsa, 50 yoshdan oshgan bo‘lsangiz, qon bosimingizni muntazam ravishda nazorat qilib turishingiz kerak.